Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας συμμετείχε, δια της Προέδρου Βάσως Ραφαέλας Βακουφτσή στη συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων, στις 24.07.2024 στο πλαίσιο της διαδικασίας ακρόασης φορέων για το Σχέδιο Νόμου του Υπουργείου Υγείας με τίτλο «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης».

Σημεία της Ομιλίας της κας Βακουφτσή:

Η ψυχική υγεία αντιμετωπίζει πολυάριθμες και σύνθετες προκλήσεις. Πέραν της διοικητικής και οργανωτικής αναδιάρθρωσης που προβλέπει το Σχέδιο Νόμου, απαιτούνται επιπρόσθετες ολοκληρωμένες παρεμβάσεις για την κάλυψη των υφισταμένων και αναδυόμενων αναγκών για υπηρεσίες ψυχικής υγείας, που θα εξασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση, θα αποτρέπουν την εμφάνιση φαινομένων κοινωνικού αποκλεισμού και θα υποστηρίζουν την κοινωνική και οικονομική ένταξη των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας και την καταπολέμηση του στίγματος.

Αυτό που οφείλει να διασφαλίσει στην πράξη κάθε θεσμική ή άλλη παρέμβαση και μεταρρύθμιση στον τομέα της ψυχικής υγείας είναι ότι οι υπηρεσίες και οι παροχές θα παρέχονται δωρεάν και ισότιμα σε όλο τον πληθυσμό της χώρας, ανεξάρτητα από την οικονομική, κοινωνική, επαγγελματική, ασφαλιστική κατάσταση και τον τόπο κατοικίας, όπως εξαγγέλλεται στο άρθρο 3 παρ. 3 του Σχεδίου Νόμου.

Για την υλοποίηση αυτής της δέσμευσης απαιτείται πέραν του αναγκαίου θεσμικού πλαισίου η απαραίτητη υλικοτεχνική και στελεχιακή υποστήριξη προκειμένου να μπορούν και οι περιφέρειες αλλά και οι δημόσιες δομές ψυχικής υγείας να λειτουργήσουν με τρόπο που να ανταποκρίνονται στις αρμοδιότητες που τους ανατίθενται.

Τα ανωτέρω είναι εξαιρετικά κρίσιμα, καθώς είναι γνωστές οι παθογένειες που προκαλεί η υποστελέγχωση, η έλλειψη κλινών, η ανεπαρκής πρωτοβάθμια φροντίδα ψυχικής υγείας, το τεράστιο στίγμα που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς και τα προβλήματα κτιριακής και υλικοτεχνικής υποδομής, ζητήματα στα οποία έχει αναφερθεί άλλωστε και η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα των προβλημάτων αυτών αποτελεί η παιδοψυχιατρική κλινική του ΠΑΓΝΗ.

Επί του Σχεδίου Νόμου, η δημιουργία του Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και η διάρθρωση του σε περιφερειακά Δίκτυα είναι κατ’ αρχήν θετική, θα πρέπει ωστόσο η αναδιάρθρωση αυτή να εξισορροπήσει την ανάγκη ενός κεντρικού συντονισμού με την αρχή της κοινοτικής ψυχιατρικής που διέπει τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Με αφορμή μάλιστα την συγκέντρωση αρμοδιοτήτων στις Υγειονομικές Περιφέρειες καθίσταται ακόμα πιο άμεση και επιτακτική η ανάγκη του χωροταξικού ανασχεδιασμού των Υγειονομικών Περιφερειών προκειμένου να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του πληθυσμού και να έχουν μια πιο ρεαλιστική γεωγραφική κατανομή.

Αυτονόητο επίσης θεωρούμε ότι ο εκάστοτε Υποδιοικητής της Υγειονομικής Περιφέρειας που θα είναι αρμόδιος για την ψυχική υγεία και συγκεντρώνει σειρά κρίσιμων αρμοδιοτήτων θα έχει συνάφεια με το αντικείμενο προκειμένου να αντιλαμβάνεται τις ιδιαιτερότητες αυτού. Ταυτόχρονα θα πρέπει να προβλεφθεί ένα κεντρικό εποπτικό και συντονιστικό όργανο των περιφερειών, ρόλο που παίζει μεν σήμερα ο Υφυπουργός για την ψυχική υγεία, αλλά κρίνεται δέον να διασφαλιστεί αυτό θεσμικά για το μέλλον.

Επιπλέον, προτείνουμε σε κάθε ΔΥΠΕ να ιδρυθεί Γραφείο Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας.

Χαιρετίζουμε το άρθρο 13 (Επιστημονικό Συμβούλιο Ψυχικής Υγείας), που προβλέπει συμμετοχή των ληπτών υπηρεσιών υγείας με εκπρόσωπο της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας.

Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας, με 78 Συλλόγους και οργανώσεις μέλη από όλη την Ελλάδα και από όλο το φάσμα των θεραπευτικών κατηγοριών, πρεσβεύει από τη σύσταση της την προάσπιση των δικαιωμάτων των ληπτών υπηρεσιών υγείας, τη συμμετοχή τους στη χάραξη και αξιολόγηση των πολιτικών που τους αφορούν και τη συμβολή τους στην προαγωγή ενός βιώσιμου και δίκαιου συστήματος υγείας. Η Ένωση Ασθενών αναγνωρίστηκε από την Πολιτεία ως θεσμικός εταίρος σε ζητήματα που αφορούν πολιτικές υγείας με το άρθρο 60 του Ν. 4931/2022, κατόπιν πάγιου αιτήματος της κοινότητας των ασθενών, ενώ έχουμε βραβευτεί για το έργο μας για την προαγωγή της Ψυχικής Υγείας από την προηγούμενη Υφυπουργό Υγείας, κα Ζωή Ράπτη.

Αποτελεί δέσμευση και πάγια αρχή της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, η οποία συμμετέχει με εκπροσώπους της σε σειρά επιτροπών και ομάδων εργασίας του Υπουργείου Υγείας, να εκπροσωπείται από ανθρώπους που έχουν απόλυτη συνάφεια με το αντικείμενο του εκάστοτε συλλογικού οργάνου και ανήκουν στην εκάστοτε θεραπευτική κατηγορία, προκειμένου να διασφαλίζεται η αντιπροσώπευση των άμεσα ενδιαφερόμενων και η προάσπιση των δικαιωμάτων αυτών των ασθενών για τα ζητήματα που αφορούν την πάθηση τους.  Αντίστοιχα θα πράξουμε για τα επιστημονικά συμβούλια ψυχικής υγείας μέσω της σχετικής ομάδας εργασίας της Ένωσης Ασθενών και σε διαβούλευση με τους τοπικούς συλλόγους.

Αναφορικά με την κατάργηση των Οργανισμών των ψυχιατρικών νοσοκομείων κρίνουμε αναγκαίο να διασφαλιστούν τα εργασιακά δικαιώματα των εργαζομένων, αλλά και σε κλινικό επίπεδο να συνεχιστεί η παθολογική, εργαστηριακή κτλ κάλυψη των νοσηλευόμενων σε αυτά.

Ως προς το άρθρο 21 θα πρέπει να τονιστεί ότι ο ΕΟΠΥΥ ως ασφαλιστικός οργανισμός θα πρέπει μεν να αποζημιώνει και τις υπηρεσίες που παρέχουν οι μονάδες ψυχικής υγείας, αλλά λόγω της ιδιαιτερότητας αυτών των υπηρεσιών θα πρέπει να συνεχιστεί η χρηματοδότηση από τον Κρατικό Προϋπολογισμό, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς ότι ένα σημαντικό ποσοστό των υπηρεσιών αυτών παρέχεται από οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα οι οποίες βασίζονται στην κρατική χρηματοδότηση για την παροχή των υπηρεσιών και την ίδια την επιβίωση τους δεν θα δύνανται να ανταποκριθούν σε τυχόν καθυστερήσεις αποζημιώσεων, κλειστούς προϋπολογισμούς και clawback και θα αναγκαστούν να κλείσουν.

Ταυτόχρονα, όλες οι δομές, ανεξάρτητα από τον τρόπο χρηματοδότησης και αποζημίωσης των υπηρεσιών τους, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα καλύπτουν όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από την ασφαλιστική τους ικανότητα, σύμφωνα και με την αρχή που διατυπώνεται στο άρθρο 3. Παρ. 3 του Σχεδίου Νόμου.

Επιγραμματικά θα πούμε ότι το νομοσχέδιο περιέχει και σειρά άλλων διατάξεων που κρίνονται θετικές, όπως το άρθρο 17 για τους Κοινωνικούς Συνεταιρισμούς Περιορισμένης Ευθύνης, το άρθρο 18 για την παρακράτηση ποσοστού επί συμβάσεων υπέρ ψυχικής υγείας, τη σύσταση μητρώου μονάδων ψυχικής υγείας Νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου (άρθρο 20), καθώς και το Μέρος Γ για τη σύσταση και λειτουργία Πληροφοριακού Συστήματος Επιδημιολογικής Παρακολούθησης και Θεραπευτικής Προσέγγισης ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας, όπου θα πρέπει να διασφαλιστεί η αυστηρή προστασία των προσωπικών δεδομένων, και το Εθνικό Δίκτυο Τηλεψυχιατρικής – Τηλεσυμβουλευτικής, το οποίο δύναται να συνδράμει σημαντικά τους ασθενείς ιδίως στην περιφέρεια, όπου λόγω του στίγματος που αντιμετωπίζουν διστάζουν ή αποτρέπονται να προσεγγίσουν δομές ψυχικής υγείας δια ζώσης.

Αναφορικά με το Κεφάλαιο Β «ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ»

Θα αναφέρουμε συνοπτικά ότι από τη στιγμή που ο χώρος των εξαρτήσεων χαρακτηρίζεται αυτή τη στιγμή στη χώρα μας εν πολλοίς από αποσπασματικότητα των υπηρεσιών, είναι κατ’ αρχήν θετικό βήμα η δημιουργία ενός οργανισμού ομπρέλα, ο οποίος ωστόσο θα πρέπει να έχει και την κατάλληλη περιφερειακή διάρθρωση και ο οποίος θα διευκολύνει το συντονισμό και τη διασύνδεση των υπηρεσιών και δομών με στόχο την άμεση προσβασιμότητα και τη χωροταξική ισότητα, αλλά και την αποτελεσματικότητα με άμεσες και παρεμβάσεις όπου απαιτείται. Εξίσου σημαντική είναι η δημιουργία των ενιαίων σημείων επαφής που ανήγγειλε ο Υφυπουργός και θα καθοδηγούν τους πολίτες.

Ταυτόχρονα οφείλει η Πολιτεία να διαφυλάξει την αυτονομία και την ύπαρξη των διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων των υφιστάμενων προγραμμάτων διασφαλίζοντας ότι ο κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να επιλέξει την προσέγγιση που του ταιριάζει.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσει να συνεχίσει το έργο των προγραμμάτων αυτών είναι να διασφαλιστούν οι εργαζόμενοι που έχουν σημαντική εμπειρία στο συγκεκριμένο τομέα, με τις ιδιαιτερότητες που έχει.

Παράλληλα θα πρέπει να στηριχθούν και να αναπτυχθούν ισότιμα και οι τέσσερις άξονες του προγραμματισμού για την αντιμετώπιση της εξάρτησης, που αναφέρονται στο άρθρο 54 του σχεδίου νόμου, ήτοι

α) πρόληψη, β) άμεση πρόσβαση και μείωση της βλάβης, γ) θεραπεία και απεξάρτηση και δ) κοινωνική επανένταξη.

Συνεπώς, θα πρέπει να διασφαλιστεί μεταξύ άλλων, έστω θεσμικά, η διατήρηση και η βιωσιμότητα των Κέντρων Πρόληψης και μετά τον τωρινό τους χρονικό ορίζοντα, ήτοι το 2027,

Επιγραμματικά θα αναφερθούμε στα ακόλουθα σημεία του Κεφαλαίου Β:

Άρθρο 33: Είναι πολύ σημαντική η δημιουργία του Δικτύου Κέντρων Σωματικής Αποτοξίνωσης, το οποίο, ωστόσο πρέπει να διαθέτει τις κατάλληλες χωροταξικές και υλικοτεχνικές υποδομές και το απαιτούμενο προσωπικό για να καλύψει τις ανάγκες και να διασφαλιστεί η διασύνδεση των Κέντρων αυτών με τις λοιπές δομές και υπηρεσίες του Συστήματος Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων για την ολιστική αντιμετώπιση των αναγκών των ωφελούμενων ατόμων.

Θα πρέπει να προβλεφθεί η συμμετοχή εκπροσώπων της Κοινωνίας των Πολιτών στα όργανα και στις επιτροπές που προβλέπει το νομοσχέδιο και έχουν γνωμοδοτικό ή αποφασιστικό χαρακτήρα και συμβάλλουν στη χάραξη πολιτικών για τις εξαρτήσεις.

Ειδικότερα θα πρέπει οπωσδήποτε να υπάρξει πρόβλεψη για συμμετοχή εκπροσώπων των ληπτών υπηρεσιών τόσο στο επιστημονικό συμβούλιο του Ε.Ο.Π.Α.Ε. στο Άρθρο 41, όπως ήδη ανέφερε σε συνεδρίαση της επιτροπής ο αρμόδιος Υφυπουργός, όσο και στην Εθνική Επιτροπή Σχεδιασμού και Συντονισμού για την αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων του Άρθρου 52 του Σχεδίου Νόμου.

Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας είναι σε θέση να συνεισφέρει ως προς αυτό, καθώς σύλλογοι μέλη μας όπως έχουν επιδείξει εδώ και χρόνια σημαντική δράση στο πεδίο των εξαρτήσεων και στην προστασία των δικαιωμάτων των χρηστών.

Ως προς το Άρθρο 51 για τον Εθνικό Συντονιστή για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, εκτιμούμε ότι το δέον είναι η ιδιότητα του Εθνικού Συντονιστή και του Προέδρου του Ε.Ο.Π.Α.Ε. να μην ταυτίζονται αλλά να είναι διακριτές, όπως ισχύει στα περισσότερα κράτη της Ευρώπης.

Ως προς το άρθρο 58, κρίνεται θετική η ανάπτυξη του Πληροφοριακού Συστήματος Επιδημιολογικής και Θεραπευτικής Επιτήρησης για την επιδημιολογική εποπτεία, την αξιολόγηση των αναγκών την προσβασιμότητα και τη συνέχεια στην φροντίδα, όπως άλλωστε επισημαίνει και η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία. Θα πρέπει βέβαια να σχεδιαστεί πολύ προσεκτικά με άξονα τη διαφύλαξη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, ενώ θα πρέπει να εξεταστεί η διασύνδεση του με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (Ε.Κ.ΤΕ.Π.Ν.) στο βαθμό που απαιτείται για την επίτευξη του έργου του τελευταίου ως προς Ευρωπαϊκούς και Διεθνείς οργανισμούς.

Συμπερασματικά θα πρέπει να αναφερθεί επίσης ότι κρίσιμα ζητήματα, αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνει το σχέδιο νόμου θα ρυθμιστούν και θα εξειδικευτούν με την έκδοση σειράς Υπουργικών Αποφάσεων. Ζητούμε οι Υπουργικές Αποφάσεις αυτές να είναι αντικείμενο επεξεργασίας και διαβούλευσης από ομάδες εργασίας που θα συμμετέχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς, μεταξύ των οποίων οι λήπτες υπηρεσιών υγείας με εκπρόσωπο της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας.